Chu Công
Học thuậtThân thiện
Định nghĩa
- Danh từ riêng:
- Tên một nhân vật lịch sử quan trọng thời Tây Chu: "Chu Công" là tên gọi tôn kính dành cho Cơ Đán, con trai thứ của Chu Văn Vương, em trai của Chu Vũ Vương và là chú của Chu Thành Vương. Ông là một trọng thần, nhà chính trị, nhà tư tưởng kiệt xuất, có công lao to lớn trong việc củng cố và xây dựng chế độ nhà Chu.
- Biểu tượng của bậc hiền thần, người phò tá trung thành: Trong văn hóa và sử sách, "Chu Công" thường được nhắc đến như hình mẫu lý tưởng của một đại thần tận tụy, hết lòng vì vua, vì nước, dù bị hiểu lầm vẫn giữ trọn đạo trung.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ riêng:
- Chu Công là một trong những nhân vật được Khổng Tử hết mực ngưỡng mộ.
- Công lao ổn định thiên hạ và chế định lễ nhạc của Chu Công được sử sách đời sau ca ngợi.
Các cách sử dụng nâng cao
- "Mộng Chu Công": Ước mơ được gặp bậc hiền tài, người có thể giúp đỡ, dẫn dắt mình. Thành ngữ này bắt nguồn từ việc Khổng Tử từng than rằng lâu rồi không mơ thấy Chu Công, ý nói đạo suy vi, hiền tài không gặp.
- Thuở trẻ, ông ấy luôn mang trong mình "mộng Chu Công", mong được phò tá minh quân.
Biến thể và từ liên quan
- Chu Công Đán: Cách gọi đầy đủ tên họ.
- Nguyên Thánh: Một tôn hiệu khác của Chu Công, được xem là bậc thánh đầu tiên của Nho giáo.
- Chế lễ tác nhạc: Cụm từ thường đi kèm để miêu tả công lao lớn nhất của Chu Công trong việc thiết lập hệ thống lễ nghi, âm nhạc cho nhà Chu.
Từ đồng nghĩa (trong ngữ cảnh ví von)
- Hiền thần: Bề tôi hiền đức, tài giỏi.
- Trung thần: Bề tôi trung thành.
Thành ngữ, điển tích liên quan
"Chu Công phụ chính": Chỉ việc Chu Công nhiếp chính giúp vua Thành Vương khi còn nhỏ tuổi, trở thành điển hình cho hành động của bề tôi tận tụy vì xã tắc.
- Hành động "Chu Công phụ chính" của ông ấy được mọi người vô cùng kính phục.
"Chu Công khát hiền": Ví von lòng mong mỏi, trọng dụng người hiền tài của bậc trị quốc. Điển tích kể rằng Chu Công rất mực hiếu khách, mỗi lần có hiền sĩ đến thăm, dù đang gội đầu hay ăn cơm, ông cũng vội vàng tiếp đón.
- Vị giám đốc mới có tấm lòng "Chu Công khát hiền", luôn tạo điều kiện cho nhân tài phát triển.
- Thông Chí: Chu Công họ Cơ tên Đán, là em Chu Vũ Vương, chú Chu Thành Vương. Vũ vương mất, Thành Vương còn bé. Chu Công sợ thiên hạ mới định bèn lên nhiếp chính. Bôn Quản Thúc là em Vũ Vương ganh tị mới đặt điều tung lời gièm pha, ý nói Chu Công sẽ làm hại Thành Vương. Thành Vương nghe lời gièm. Chu Công phải lánh sang Đông Đô
- Về sau, Thành Vương nghĩ ra hối hận mới đón Chu công về nước cùng lo việc triều chính. ông cải định quan chế, đặt ra lễ pháp làm cho văn vật nhà Chu thêm hoàn bị